Tháng 11 là mùa Movember vì sức khỏe nam giới. Tìm hiểu ai có nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt, các cách điều trị và ảnh hưởng tới chức năng cương sau đó.
Tháng 11 hằng năm là Movember, khi nam giới khắp thế giới nuôi ria mép để nhắc nhau về sức khỏe đàn ông, trong đó ung thư tuyến tiền liệt là một trọng tâm. Với chủ đề rối loạn cương, điều quan trọng cần biết là nhiều cách điều trị ung thư tuyến tiền liệt, đặc biệt là phẫu thuật cắt bỏ tuyến, có thể ảnh hưởng tới khả năng cương, và người bệnh hoàn toàn nên hỏi bác sĩ về điều này ngay từ đầu. Bài viết tóm tắt ai có nguy cơ, các lựa chọn điều trị và cách chuẩn bị cho đời sống tình dục sau đó.
Movember là gì và vì sao gắn với tuyến tiền liệt
Theo trang giới thiệu của Movember, phong trào bắt đầu từ hơn hai thập niên trước với ý tưởng của vài người bạn: nuôi ria để mở đầu những câu chuyện về sức khỏe nam giới. Tổ chức hiện tập trung vào ba lĩnh vực là sức khỏe tâm thần và phòng chống tự tử, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư tinh hoàn, và cho biết đã tài trợ hơn 1,8 tỷ đô la Úc cho các hoạt động thiên về phòng ngừa.
Ý nghĩa của Movember với nam giới Việt nằm ở việc phá vỡ thói quen im lặng. Rất nhiều người ngại nói về tiểu tiện, về chuyện phòng the, nên chỉ đi khám khi triệu chứng đã rõ.
Ai nên để ý tới ung thư tuyến tiền liệt
Trang nguyên nhân ung thư tuyến tiền liệt của NHS nêu các yếu tố làm tăng nguy cơ:
- Tuổi: nguy cơ tăng dần theo tuổi, chủ yếu gặp ở nam giới trên 50.
- Chủng tộc: nam giới gốc Phi hoặc Caribe gốc Phi có nguy cơ cao hơn.
- Tiền sử gia đình: có bố, anh em trai bị ung thư tuyến tiền liệt. Người thân gần mắc ung thư tụy, vú hoặc buồng trứng, nhất là khi trẻ, cũng có thể liên quan vì một số trường hợp gắn với gen di truyền như BRCA2.
NHS lưu ý triệu chứng có thể không xuất hiện cho đến khi khối u đã lớn hoặc lan rộng, nên nếu lo lắng về nguy cơ, nam giới nên nói chuyện với bác sĩ dù chưa có triệu chứng. Đây chính là tinh thần của Movember.
Các lựa chọn điều trị và tác động tới chuyện cương
Trang điều trị ung thư tuyến tiền liệt của NHS mô tả nhiều hướng, tùy giai đoạn và mức độ:
Theo dõi chủ động và chờ đợi có theo dõi
Với khối u nhỏ, chưa gây triệu chứng, bác sĩ có thể chưa điều trị ngay mà theo dõi bằng khám, xét nghiệm máu định kỳ, hoặc xét nghiệm và chụp chiếu tại bệnh viện. Điều trị sẽ được bàn tới nếu bệnh tiến triển. Cách này giúp người bệnh tránh tác dụng phụ của điều trị khi chưa thực sự cần.
Phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt triệt để
Toàn bộ tuyến tiền liệt được cắt bỏ. NHS nêu các tác dụng phụ có thể gặp gồm rò rỉ nước tiểu ngoài ý muốn, rối loạn cương và vấn đề với cực khoái. Sau mổ, người bệnh cũng không thể có con bằng quan hệ tình dục thông thường. Đây là thông tin cần biết trước khi quyết định, đặc biệt với người còn kế hoạch sinh con.
Xạ trị, liệu pháp hormone, hóa trị
Xạ trị dùng tia năng lượng cao tiêu diệt tế bào ung thư. Liệu pháp hormone dùng thuốc tiêm hoặc uống để ngăn cơ thể tạo testosterone hoặc chặn tác dụng của nó; dùng một mình giúp làm chậm bệnh, kết hợp với xạ trị thì nhằm chữa khỏi ở giai đoạn sớm. Hóa trị dành cho bệnh tiến triển hoặc đã lan rộng. Trang NHS không liệt kê chi tiết tác dụng phụ của từng phương pháp này, vì vậy câu hỏi "tôi có bị ảnh hưởng chuyện cương không" nên được đặt thẳng cho bác sĩ điều trị.
Vì sao điều trị có thể ảnh hưởng tới cương
Cương dương cần ba thứ phối hợp: tín hiệu thần kinh, dòng máu tới dương vật, và nền tảng nội tiết cùng tâm lý. Tuyến tiền liệt nằm sát các bó thần kinh và mạch máu chi phối cương, nên phẫu thuật hay xạ trị vùng này có thể tác động đến chúng. Liệu pháp hormone giảm testosterone thì ảnh hưởng tới ham muốn. Thêm vào đó là lo âu, mệt mỏi khi điều trị ung thư. Bài nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của rối loạn cương giải thích thêm về vai trò của từng yếu tố.
Những câu nên hỏi bác sĩ trước khi chọn hướng điều trị
- Phương pháp này có khả năng ảnh hưởng tới khả năng cương, xuất tinh, cực khoái của tôi như thế nào?
- Nếu có ảnh hưởng, thường kéo dài bao lâu, có cải thiện dần không?
- Có những cách hỗ trợ nào sau điều trị, và khi nào bắt đầu được?
- Tôi có cần tư vấn về trữ tinh trùng nếu còn muốn có con?
- Thuốc nào tôi đang dùng có thể làm vấn đề nặng thêm?
NHS khuyến khích người bệnh liên hệ với nhóm chăm sóc chuyên khoa khi có băn khoăn và không cần đợi đến lần tái khám kế tiếp. Ở Việt Nam, điều này nghĩa là đừng ngại gọi điện hoặc nhắn hỏi khoa tiết niệu, ung bướu nơi bạn điều trị.
Giữ sự gần gũi trong thời gian điều trị
Đời sống tình dục sau ung thư không chỉ là chuyện cương hay không cương. Nhiều cặp đôi tìm thấy cách gần gũi mới, chậm hơn, ít áp lực hơn. Nói chuyện cởi mở là bước đầu tiên, và bài giao tiếp trong quan hệ khi gặp rối loạn cương trên site có vài gợi ý cụ thể cho cả hai người.
Một điều cần tránh là tự mua thuốc cương dương trong lúc đang điều trị ung thư. Các thuốc ức chế PDE5 tương tác với một số thuốc tim mạch và cần được đánh giá trong bối cảnh toàn bộ phác đồ. Hãy để bác sĩ điều trị biết bạn muốn hỗ trợ, họ sẽ phối hợp với chuyên khoa nam học nếu cần.
Làm gì trong tháng Movember này
- Nếu bạn trên 50, hoặc có người thân từng mắc ung thư tuyến tiền liệt, đặt lịch khám tiết niệu và hỏi bác sĩ có nên làm xét nghiệm hay không.
- Rủ bố, anh trai, bạn bè cùng đi. Một cuộc hẹn chung dễ thực hiện hơn một lời khuyên chung chung.
- Ghi lại các thay đổi về tiểu tiện, cương dương trong vài tuần gần đây để mang theo khi khám.
Ria mép mọc rồi cạo đi, nhưng thói quen đi khám và dám nói về chuyện tế nhị mới là thứ Movember muốn để lại.
Câu hỏi thường gặp
Movember có hoạt động ở Việt Nam không?
Movember là phong trào toàn cầu, nhiều cộng đồng và công ty tham gia bằng cách để ria mép, chạy bộ hoặc gây quỹ trong tháng 11. Ở Việt Nam, cách thiết thực nhất là dùng dịp này để rủ người thân đi khám tiết niệu và nói chuyện cởi mở về sức khỏe nam giới.
Có triệu chứng tiểu đêm nhiều có phải ung thư tuyến tiền liệt?
Phần lớn trường hợp tiểu đêm ở nam giới lớn tuổi là do phì đại lành tính. Tuy vậy, chỉ bác sĩ mới phân biệt được sau khi khám và làm xét nghiệm, nên đừng tự kết luận theo hướng nào.
Sau mổ cắt tuyến tiền liệt bao lâu thì nên nói với bác sĩ về chuyện cương?
Có thể hỏi ngay từ trước mổ và nêu lại ở các lần tái khám. NHS khuyên không cần chờ đến lần hẹn kế tiếp nếu bạn có băn khoăn về tác dụng phụ.
Người vợ có thể giúp gì?
Đi cùng các buổi tư vấn, cùng nghe bác sĩ giải thích về tác dụng phụ và các lựa chọn hỗ trợ. Chuyện gần gũi sau điều trị là việc của cả hai, và việc hiểu đúng giúp tránh hiểu lầm, áp lực.
- Cương dương kéo dài trên 4 giờ hoặc đau dương vật
- Đau ngực, khó thở, choáng váng hoặc ngất sau khi dùng thuốc
- Mất thị lực hoặc thính lực đột ngột
- Đang dùng thuốc nitrat (trị đau thắt ngực) hoặc có bệnh tim mạch chưa được bác sĩ đánh giá