Lưu ý: Thông tin trên trang chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và đơn thuốc của bác sĩ.
Citrate HealthSức khỏe nam giới · Dùng thuốc an toàn

Tự khám tinh hoàn tại nhà: 3 phút mỗi tháng theo tinh thần Movember

Ban biên tập Citrate HealthCập nhật 5 phút đọc
Bài viết cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế khám và tư vấn của bác sĩ. Đừng tự mua hay đổi liều thuốc kê đơn.
Tóm tắt nhanh

Cách tự khám tinh hoàn mỗi tháng theo hướng dẫn của NHS: thời điểm, các bước, thế nào là bình thường và dấu hiệu nào cần đi khám sớm. Hưởng ứng Movember.

Tự khám tinh hoàn chỉ cần khoảng ba phút mỗi tháng: sau khi tắm nước ấm, đặt bìu trong lòng bàn tay, dùng ngón cái và các ngón còn lại lăn nhẹ từng bên tinh hoàn, rồi sờ phía sau để nhận ra mào tinh. Mục đích không phải là tự chẩn đoán, mà là biết rõ "bình thường của mình" để phát hiện sớm bất kỳ thay đổi nào. Ung thư tinh hoàn là một trong ba trọng tâm của phong trào Movember tháng 11, và đây là việc nhỏ nhất nhưng thiết thực nhất bạn có thể làm.

Vì sao việc này đáng làm

Movember xếp ung thư tinh hoàn cạnh ung thư tuyến tiền liệt và sức khỏe tâm thần trong nhóm vấn đề nam giới cần được nói đến nhiều hơn. Khác với ung thư tuyến tiền liệt chủ yếu gặp ở người lớn tuổi, ung thư tinh hoàn hay được nhắc tới ở nam giới trẻ, nhóm ít đi khám định kỳ nhất.

Trang hướng dẫn tự kiểm tra tinh hoàn của NHS nhấn mạnh ung thư tinh hoàn dễ điều trị hơn khi được phát hiện sớm. Tự khám định kỳ giúp bạn nhận ra những thay đổi nhỏ trước khi chúng gây đau hay ảnh hưởng tới sinh hoạt.

Thời điểm và tần suất

  • Bao lâu một lần: khoảng mỗi tháng một lần. Có thể gắn với một mốc dễ nhớ như ngày nhận lương hay ngày đầu tháng.
  • Lúc nào: trong hoặc ngay sau khi tắm nước ấm, khi da bìu giãn mềm, dễ sờ hơn.
  • Từ tuổi nào: từ tuổi dậy thì, thường khoảng 12 tuổi.

Những ngày miền Bắc trở lạnh, da bìu co lại nhiều hơn, nên buổi tắm nước ấm buổi tối lại càng là thời điểm phù hợp.

Ba bước tự khám

  1. Đỡ bìu trong lòng bàn tay. Đứng thoải mái, có thể đứng trước gương để quan sát hình dạng hai bên có thay đổi gì không.
  2. Lăn nhẹ từng bên tinh hoàn giữa ngón cái và các ngón còn lại bằng tay kia. Cảm nhận toàn bộ bề mặt, tìm cục, chỗ sưng hoặc vùng cứng bất thường. Không cần bóp mạnh.
  3. Sờ phía sau mỗi tinh hoàn để tìm mào tinh, một cấu trúc ống nhỏ, mềm. Làm quen với cảm giác của nó để không nhầm với khối u.

Thế nào là bình thường

Theo NHS, tinh hoàn bình thường có cảm giác trơn láng, chắc nhưng không cứng. Một bên hơi to hơn hoặc treo thấp hơn bên kia là phổ biến. Mào tinh bình thường thì mềm. Điều bạn cần nắm là kích thước, độ nặng, hình dạng quen thuộc của chính mình, để khi có thay đổi thì nhận ra.

Dấu hiệu nên đi khám

Trang triệu chứng ung thư tinh hoàn của NHS cho biết bệnh thường chỉ ảnh hưởng một bên. Hãy đặt lịch khám nếu nhận thấy:

  • Cục hoặc chỗ sưng ở một hoặc hai bên tinh hoàn.
  • Một bên tinh hoàn to dần lên.
  • Bìu có cảm giác nặng, chắc hoặc cứng.
  • Đau hoặc âm ỉ ở tinh hoàn hoặc bìu.
  • Mào tinh trở nên cứng, sưng, đau, hoặc có cục.
  • Bất kỳ thay đổi nào khác so với bình thường của bạn.

NHS cũng liệt kê một số triệu chứng khác có thể đi kèm khi bệnh tiến triển: đau lưng hoặc bụng dưới, sụt cân không rõ lý do, ho, khó thở hoặc khó nuốt, ngực sưng hay đau.

Đừng hoảng, nhưng cũng đừng chờ

Nhiều tình trạng lành tính cũng gây ra các triệu chứng trên, như u nang mào tinh, tràn dịch màng tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh hay viêm. Có triệu chứng không có nghĩa là ung thư. Nhưng chỉ bác sĩ mới phân biệt được, thường bằng khám và siêu âm bìu, và kiểm tra sớm vẫn là lựa chọn đúng.

Vượt qua cảm giác ngại

Rào cản lớn nhất không phải là kỹ thuật mà là tâm lý. Nhiều nam giới thấy kỳ khi tự khám, hoặc phát hiện bất thường rồi để đó vì ngại đi khám vùng kín. Vài gợi ý:

  • Xem việc tự khám như đánh răng, cắt móng: một phần của vệ sinh cá nhân.
  • Nếu ngại bác sĩ nữ, bạn có quyền đề nghị bác sĩ nam ở nhiều cơ sở.
  • Ghi chú ngắn trong điện thoại: ngày phát hiện, vị trí, kích thước ước chừng. Bác sĩ sẽ hỏi những điều này.
  • Kể với vợ hoặc người yêu. Đôi khi chính người bạn đời là người nhận ra thay đổi trước.

Liên hệ với sức khỏe tình dục

Tinh hoàn là nơi sản xuất testosterone và tinh trùng. Khi có bệnh lý ở tinh hoàn, kể cả lành tính, một số người lo lắng về ham muốn, khả năng cương hay khả năng có con. Bài testosterone và chức năng cương: khoa học nói gì giải thích vai trò của hormone này trong đời sống tình dục, để bạn có câu hỏi cụ thể khi gặp bác sĩ.

Tự khám tinh hoàn cũng là một mảnh ghép trong thói quen chăm sóc cơ thể tổng thể, cùng với vận động, ngủ đủ, ăn uống điều độ. Bài chăm sóc sức khỏe và cải thiện thể chất cho nam giới có thêm gợi ý cho những thói quen này.

Hướng dẫn con trai tuổi dậy thì

Vì NHS khuyên bắt đầu tự khám từ khoảng 12 tuổi, cha hoặc người thân nam trong nhà là người phù hợp để nói với con trai. Không cần một buổi nói chuyện nghiêm trọng; có thể lồng vào lúc giải thích về thay đổi cơ thể tuổi dậy thì, nhấn mạnh rằng đây là cách chăm sóc bản thân giống như đánh răng hay rửa tay. Điều quan trọng nhất là để con biết: nếu thấy điều gì lạ thì nói với bố mẹ, không cần xấu hổ. Trẻ đôi khi giấu triệu chứng vì sợ bị trêu, và chính sự im lặng đó làm chậm việc đi khám.

Những hiểu lầm thường gặp

  • "Không đau thì không sao": nhiều khối u tinh hoàn không gây đau ở giai đoạn đầu, cảm giác chủ yếu là có cục hoặc nặng bìu.
  • "Bị va chạm mới có cục": một chấn thương có thể khiến bạn để ý tới vùng này, nhưng cục sờ thấy không nhất thiết do va chạm và vẫn nên được kiểm tra.
  • "Tự khám nhiều sẽ hại": sờ nắn nhẹ nhàng mỗi tháng không gây hại; mục tiêu là nhận biết, không phải xoa bóp hay bóp mạnh.
  • "Chỉ người lớn tuổi mới cần để ý": trái lại, nhóm nam giới trẻ là đối tượng được các chiến dịch như Movember nhắm tới nhiều nhất.

Một việc nhỏ cho tháng 11

Nếu năm nay bạn không nuôi ria, vẫn có cách hưởng ứng Movember: đặt một lời nhắc lặp lại hằng tháng trên điện thoại với nội dung "tự khám", làm lần đầu tối nay sau khi tắm, và gửi bài này cho một người bạn trai mà bạn quý. Ba phút mỗi tháng là cái giá rất nhỏ cho sự yên tâm.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu tuổi thì nên bắt đầu tự khám?

NHS khuyên bắt đầu từ tuổi dậy thì, thường khoảng 12 tuổi. Cha mẹ có thể hướng dẫn con trai theo cách tự nhiên như dạy đánh răng, để con xem đây là một việc chăm sóc cơ thể bình thường.

Sờ thấy một ống mềm phía sau tinh hoàn có phải khối u?

Thường không. Đó là mào tinh, một cấu trúc ống nhỏ, mềm nằm phía sau mỗi bên tinh hoàn. Cần đi khám nếu mào tinh trở nên cứng, sưng hoặc đau.

Tinh hoàn hai bên không đều nhau có sao không?

Một bên hơi to hơn hoặc treo thấp hơn bên kia là chuyện phổ biến. Điều đáng chú ý là sự thay đổi so với chính bạn trước đây, chẳng hạn một bên to dần lên.

Nên khám chuyên khoa nào khi phát hiện bất thường?

Có thể bắt đầu với bác sĩ đa khoa hoặc đến thẳng khoa tiết niệu, nam học. Bác sĩ thường khám lâm sàng và có thể chỉ định siêu âm bìu để xác định bản chất khối sờ thấy.

Khi nào cần đi khám ngay
  • Cương dương kéo dài trên 4 giờ hoặc đau dương vật
  • Đau ngực, khó thở, choáng váng hoặc ngất sau khi dùng thuốc
  • Mất thị lực hoặc thính lực đột ngột
  • Đang dùng thuốc nitrat (trị đau thắt ngực) hoặc có bệnh tim mạch chưa được bác sĩ đánh giá